خطايى ، على اكبر
82
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
هركه را اين پاسبانى شد صفت * زود يابد اندر آنجا معرفت و آن ده هزار پاسبان در دور سراى خاقان چين لا ينقطع در چوبك زدن و جرس و فانوس گردانيدناند پيوسته ، [ و در همه حصارها و شهرها در بالاى دروازهها طبل پاس ] مىزنند و در ديرها دراى مىنوازند « 1 » و در سر گذرها و عسسخانهها چوبكهاى عجيب و غريب مىنوازند . و يك شين و غوغاى در اين شهرهاست در شبها كه صفت نتوان « 2 » كردن . در همه ملك چين پاسبانى بغايت مضبوط است . در همه شهرهاى آن نه از ترس دشمن است بلكه اظهار تجمل پادشاهى و ضبط مملكت است . و از چهار جهت « 3 » آن سراى درهاست و از جانب هر درى هفت دربند است . نيز « 4 » ديوار هر حصارى [ را ] دربندى است ، و درو دربند هر جانب [ از براى ] كارى متعين است و از يك در و دربند او خزينه درمىآيد كه حاصل دوازده قسم ملك چين است كه آوردهاند ، و در بيرون آن درو دربندها بر ارابهها نگاه مىدارند . مدتها مىبايد كه نوبت رسد كه به خزينه درآرند و از در ديوانگاه خرج آن خزينهها مىكنند و در دربندهاى يك جانب متعين است از براى خط درآوردن « 5 » ، و درين در و دربند نيز كوس عدل نهادهاند . و از در و دربندهاى يك جانب ديگر خلق سراى درمىآيند و مىبرآيند و آن يك درو دربندهاى يك جانب ديگر از براى ديوانگاه است . خاقان چين گاهى كه خواهد از سراى بهدرآيد از آن درها و دربندهاى ديوانگاه بهدرآيد در سالى يك بار يا دوبار با تجمل عجيب و غريب [ كه مذكور شد ] و در همه امور ملكى بغايت وزين « 6 » است [ و گران سر و متأمل و دورانديش ] و در آن وقتى كه وا « 7 » گردد باز به همين درها و دربندها درآيد . و چون از چهار جانب درهاست و از جانب هر درى هفت دربندست و در هر دربندى پنج جفت « 8 » درست - دو در طرفين و سه در ميان ، و آن دو كه در كنار [ ها ] ست ازو امر او
--> ( 1 ) - ق : مىزنند ( 2 ) - س 610 : توان ( 3 ) - سها : جانب ( 4 ) - سها : نظر به ديوار ( 5 ) - ق : درآوردن و برآوردن ( 6 ) - سها : و زمين ( تصحيح قياسى است ) ( 7 ) - سها : باز ( 8 ) - سها : دو طبقه